Klub Sympatyków Rudy Pabianickiej

.

rudzka czytelnia

ORGANIZACJA PRZESTRZENNA WYBRANEGO FRAGMENTU ŁODZI -
RUDY PABIANICKIEJ, JAKO PRZYKŁAD ZMIAN
W UŻYTKOWANIU ZIEMI, W KOŃCU XX W. (część 1)

autorzy: Mariusz Kulesza, Andrzej Rykała

Polska Akademia Nauk - Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, Biuletyn - Zeszyt 203

Wprowadzenie

Zmiany jakie zaszły w Polsce w latach 90. znalazły swoje odzwierciedlenie także w gospodarowaniu przestrzenią miejską. Według S. Liszewskiego podstawowymi czynnikami mającymi wpływ na to zagospodarowanie są po pierwsze, aspekty prawno-własnościowe (m.in. ceny działek budowlanych, wysokość czynszu, strefy podatkowe); po drugie, morfologia miasta, czyli rozplanowanie i jego fizjonomia w ścisłym powiązaniu z genezą rozwoju danego osiedla; po trzecie, czynniki administracyjno-instytucjonalne, czyli podział terenu na jednostki organizacyjne (np. dzielnice, gminy), w celu sprawnego zarządzania ludnością; po czwarte, czynniki funkcjonalne, które wyrażają się w użytkowaniu terenów w obrębie miasta (1997).

Podstawowym celem opracowania jest przedstawienie zmian w użytkowaniu przestrzeni miejskiej obszaru Rudy Pabianickiej, jednej z dzielnic podstawowych w Łodzi, jakie zaszły w latach 1990-2001, określenie czynników wpływających na te zmiany oraz wskazanie, czy zmiany te wpłynęły na współczesne oblicze przestrzenne charakteryzowanego terenu. Przedmiotem badań jest obszar o powierzchni ok. 1049 ha, istniejącego w latach 1923-1945 miasta Ruda Pabianicka(1). Badana jednostka stanowi obecnie fragment przestrzeni miejskiej Łodzi i leży w jej południowo-zachodniej części.

Przy opracowaniu niniejszego opracowania wykorzystano przede wszystkim dane z Narodowego Spisu Powszechnego z grudnia 1988 r. oraz dane z 2001 r. (kwerendy w urzędach administracji publicznej, spółdzielniach mieszkaniowych i in.), uzupełnione wynikami lustracji terenowej. Badania terenowe zostały wykonane w dniach 1-12 lipca 2002 r. przy udziale studentów II roku geografii Uniwersytetu Łódzkiego.

Organizacja przestrzenna Rudy Pabianickiej w końcu lat 80.

W końcu lat 80. interesujący nas obszar, z niewielkim wyjątkiem należącym obecnie do osiedla Lublinek-Pienista, wchodził w skład wyodrębnionej jednostki osiedlowej Ruda. Zróżnicowanie układu przestrzennego badanego obszaru było związane z jego historyczną przeszłością oraz złożoną genezą kilku, pierwotnie samodzielnie rozwijających się punktów osadniczych, jak i ze sztywnym przejrzystym zgeometryzowanym okładem powstałym w wyniku międzywojennej regulacji i parcelacji tego obszaru.

Obecnie terytorium Rudy Pabianickiej zajmuje powierzchnię 1480 ha, co stanowi 20,6% obszaru dzielnicy Górna i ok. 5% powierzchni Łodzi (ryc.1).

Obszar ten dzieli się na pięć znaczne różniących się powierzchnią jednostek urbanistycznych: Ruda Górna ( 36% powierzchni Rudy), Ruda Dolna (25%), Rokicie (20,7%), Beczkowa - 3 Maja (11,9%) oraz Odrzańska (7,1%) (Narodowy Spis powszechny 1988). W kręgu naszych zainteresowań są obszary dwóch z pięciu wymienionych jednostek urbanistycznych, Rudy Dolnej i Rudy Górnej, zajmujących południową i środkową część terenu Rudy Pabianickiej, których zagospodarowanie przestrzenne w końcu lat 80. przedstawiono w tab. 1.

Rodzaj użytkowania gruntów Powierzchnia w ha %
Tereny zabudowane 533 36,00
Tereny niezabudowane 106 7,20
Tereny komunikacyjne 176 11,90
Użytki rolne, nieużytki 477 32,20
Tereny zielone (lasy, zieleń miejska) 164 11,10
Grunty pod wodami 24 1,60
OGÓŁEM 1480 100

Źródło: Opracowanie własne na podstawie NSP z grudnia 1988 roku

Analizując ówczesne formy użytkowania ziemi należy zauważyć, że obok terenów zabudowanych, zajętych zarówno przez budownictwo mieszkalne jak i przemysłowe (36% ogólnej powierzchni), znaczny odsetek zajmowały użytki rolne (32,2%). Na obszarze najbardziej nas interesującym, Rudy Dolnej i Górnej, obejmowały one w obu jednostkach 330 ha na 461 ha leżących w granicach charakterystycznej jednostki, z których 192 ha (52,5% ogólnej powierzchni) przypadło na Rudę Dolną, zaś 138 ha (25,9%) na Rudę Górną. Ogólnie teren ten związany był z gospodarką typu podmiejskiego. Tereny zabudowane zajmowały w Rudzie Dolnej 81 ha (22,0% jej powierzchni), zaś w Rudzie Górnej 168 ha (31,6%). Tereny niezabudowane obejmowały - w Rudzie Dolnej 23 ha (6,25% powierzchni), w Rudzie Górnej 33 ha (6,2%), tereny komunikacyjne - w Rudzie Dolnej 33ha (8,97%), w Rudzie Górnej 66 ha (12,41%). Najwięcej powierzchni obejmowały tereny leśne, gdyż przykładowo w Rudzie Górnej leżało aż 84,8% gruntów leśnych całej Rudy Pabianickiej i jednocześnie 50% gruntów leśnych dzielnicy Górna. Pozostałe tereny zielone liczyły - w Rudzie Dolnej 21 ha (5,7%), w Rudzie Górnej 118 ha (22,2%). Podobnie rzecz się miała z gruntami pod wodami, których dzięki Stawom Stefańskiego oraz rzekom Ner i Gadka , w obrębie Rudy Dolnej znajdowało się 62,5% wszystkich tego typu gruntów w całej Rudzie Pabianickiej, co stanowiło 25,9% powierzchni dzielnicy Górna.

Zabudowę mieszkaniową na terenie Rudy Pabianickiej tworzyły w końcu lat 80. 3864 budynki (tab. 2).

Osiedle Wybudowane
ogółem przed 1918 1918-1944 1945-1970 1971-1978 1979-1988
Ruda Dolna 580 457,7% 22839,3% 234 40,3% 44 7,6% 29 5,0%
Ruda Górna 1204 101 8,4% 595 49,4% 336 37,9% 89 7,4% 83 6,9%
Ruda Pabianicka 3864 233 6,0% 1996 51,7% 1153 29,8% 266 6,9% 216 5,6%

Źródło: Opracowanie własne na podstawie NSP z grudnia 1988 roku

Największa ich liczba zlokalizowana była w Rudzie Górnej (1204 obiekty, co stanowiło 31,1% ogółu zabudowy, przy średnim wskaźniku gęstości zabudowy na 1 ha wynoszącym 2,61), znacznie mniej w Rudzie Dolnej (500 i analogicznie 15% i wskaźniku 1,58). Ta niewielka wartość odnosząca się do Rudy Dolnej związana byłą z charakterystycznym ówcześnie dla tej jednostki typem zabudowy podmiejskiej i znacznym odsetkiem zajętych pod ogrodnictwo użytków rolnych. W większości przypadków była to zabudowa stara, sprzed 1945 r. stanowiąca blisko 57% ogółu zabudowy Rudy Pabianickiej. Wyjątkowo wyskoki też był odsetek procentowy budynków pochodzących sprzed 1918 r. wynoszący przeszło 6% ogółu istniejących wówczas obiektów mieszkalnych. Była to zabudowa drewniana i murowana, piętrowa i parterowa niczym szczególnym się nie wyróżniająca .

Z ogólnej liczby 3864 budynków mieszkalnych w Rudzie Pabianickiej tylko 36% z nich wyposażonych było w wodociąg sieciowy, kolejnych 24% miało wodociąg lokalny, a pozostałe 40% nie miało go wcale. W przypadku Rudy Dolnej wodociągiem sieciowym objętych było 53 budynki (9,1% ogółu), wodociągiem lokalnym 337 obiektów (58,1%), zaś 190 (32,8%) go nie miało; w Rudzie Górnej 551 (45,8%) budynków przyłączonych do wodociągu sieciowego, 221 (18,3%) do lokalnego, poza nimi pozostało 432 (35,9% zabudowy mieszkalnej). Podobnie rzecz się przedstawiała z wyposażeniem w instalację kanalizacyjną . W Rudzie Dolnej tylko 3 (0,5%) obiekty podłączone były do sieci, a 377 (65,0%) miało urządzenia lokalne, zaś 200 (34,4%) było ich pozbawione. W Rudzie Górnej analogicznie 59 (4,9%), 668 (55,5%) i 477 (39,6%).

Bardzo źle przedstawiało się w tym czasie wyposażenie budynków w gaz sieciowy, który miało tylko 12,5% z ogólnej liczby budynków, z czego blisko 84% przypadało na Rudę Górną; Ruda Dolna nie miała go wcale. Podobnie przedstawiała się sprawa z centralnym ogrzewaniem, które podłącze było tylko do 21 obiektów całej Rudy Pabianickiej (0,5% ogółu obiektów). W Rudzie Górnej na liczbę 1204 budynków tylko 17 obiektów (tj. 1,4% ) miało sieciowe centralne ogrzewanie, zaś Ruda Dolna nie miała go wcale. Jeśli chodzi o lokalne, to sytuacja wyglądała o wiele lepiej, gdyż w tej ostatniej, ponad 61% obiektów miało takowe, zaś w Rudzie Górnej ponad 44%. Ten wyższy odsetek, który występował w Rudzie Dolnej związany był z intensywnym na tym obszarze ogrodnictwem szklarniowym, ogrzewanym lokalnym co.

Wyposażenie budynków mieszkalnych badanego obszaru w poszczególne instalacje było niewystarczające, a w niektóre media wręcz fatalne. Powodowało to nie tyko znaczne utrudnienia tutejszym mieszkańcom, ale miało także konsekwencje w środowisku przyrodniczym. Znaczna liczba palenisk węglowych powodowała nieodwracalne szkody i zanieczyszczenia atmosfery, a brak kanalizacji zatruwanie gleby i wód powierzchniowych, co z kolei skutkowało pogorszeniem się warunków zdrowotnych miejscowej ludności.

Przypis:
(1) Ruda Pabianicka, podobnie jak pozo Postała część miasta, położona jest w obrębie tzw. Łódzkiego Półwyspu Wyżynnego. Ma to swoje konsekwencje w rzeźbie omawianego terenu, przez wyraźnie rysujące się wododziałowe wybrzuszenie o charakterze garbu, wyznaczone przez doliny rzek Neru i Olechówki. Pierwsza wzmianka o Rudzie Pabianickiej pochodzi z 1398 r., w której użyto określenia Ruda i Kuźnica. Na początku XIX wieku wzmiankowana jest wieś Ruda. W 1923 r. osada fabryczna Ruda otrzymała prawa miejskie, które posiadała do 1945 r., kiedy włączona została w obręb Łodzi. W okresie tym funkcjonowało tutaj 37 przedsiębiorstw produkcyjnych, 271 handlowych, 192 rzemieślnicze. Od 1955 r. Ruda stanowiła dzielnicę Łodzi, a od 1960 r. jest częścią dzielnicy Górna.

www.000webhost.com